|
شماره چهارم و پنجم سال اول ماه اسد و سنبله 1387 |
|
اېنگ قیینی – اۉزلیگی نی انگلش
هر قندهی ملت نینگ، هر قندهی خلق نینگ تیریک لیگی نی، پروازینی اونینگ ایککی قناتی – تاریخی و تیلی تأمین له یدی دیب، جوده تۉغری ایتیلگن. اصلی ده هر بیر خلق اوچون تیل لرنینگ اینگ اعلی سی هم – آنه تیلی دیر. قاله ویرسه، ملی لیک هم بیواسطه تیل آرقه لی انـگلنه دی. افسوس که، انسانیت تاریخی دوامیده اجتماعی- سیاسی وضعیت، مدنی و معنوی محیط تقاضا سی گه کۉره بعضی بیر خلق لر نینگ یازوی، شو جمله دن تیلی هم اونیتیتلیب کیتگن. بونگه البته شدت بیلن آلیب باریلگن سیاسی تأذیق و تعقیب لر سبب بۉلگن. شو بیلن بیرگه بو اۉرنیده اجتماعی محیط و حاکم تیل لرنینگ رولی نی هم انکار قیلیب بۉلمه یدی. حقیقتاً هم حاکم تیل بوتون ساحه لرده عملی حرکت ده بۉلگنی طفیلی باشقه تیل لر گه احتیاج قالمه یدی. فقط بیتته محتاج لیک بوندن مستثنی. او هم بۉلسه آنه تیلی گه بۉلگن محتاج لیک دیر. بو فقط اۉزینی بیلگن و اۉزلیگی نی یوقاتیش نی ايستمهگن کیشی لر گه خاص محتاج لیک دیر. حاضرگی پېت ده باشقه خلق لر قطاری بیز اۉزبېک لر اوچون هم اوز تیلیمیز، تاریخیمیز، ملی عرف – عادت لریمیز نی اۉرگه نیش، تکامل لشتریش و سقلب قالیش اوچون گینگ امکانیت لر موجود. بو امکانیت لر دن تۉغری فایده له نیش اوچون اوشه خلق نینگ اۉزی گینه جان کۉیدیرسه یترلی. بیرآو نینگ- "نیگه باله نگه ملی تیلینگ نی اۉرگته یاپسن؟" دییش گه حقی یوق. قۉلینگیز دن کیلسه ملی تیلینگیز ده مکتب، بارینگ که اینستیتوت هم آچیشینگیز ممکن. سیز گه بیر آو نینگ ایشی یوق. بوندهی حق- حقوقلر افغانستان معتبر قانون لری ده کفالت لنگن. هر بیر ملت و ایلت اوز آنه تیلی، ملی و دینی عرف- عبارت لرنی اۉرگه نیش، ملی مکتب لر قطاریده ملی کوی و قوشیقلر کورسلری، ملی کییم لر تیکوچیلیگی، کشتهچیلیک، ملی طعاملر پیشیریش کورس لری نی آچیش آرقه لی اوز کیم لیگی نی سقلب قالیشی ممکن. ینگی نسل نی اۉزلیگی نی اونوتمس لیککه تشویق قیلیش نینگ یگانه یۉلی هم شو دیر. اما مینگ افسوسلر بۉلسین که، یۉرتداش لریمیز آره سیده حتی که اوز تیل لرینی اونیتیت یوباریش درجه سیگه چه یتیب بارگن لری هم اوچره یدی. ینگی نسل نینگ تیلی جۉده نوناق. تاریخیمیز دن اجره لیب قالگن. عرف- عادت لریمیز اونگه بیگانه. شو باعث ایتیش ممکن که، اگر ده کیلاجک ده فرزندلریمیز اوز اجدادلری تیل نی، دینی و ملی عرف عادت لرینی، وطن و تاریخ لرینی بیلمه سه لر بو اۉرنیده بیرینچی مقصر بیز آته-آنه لر حسابلنه میز البته. اخیر کیشی اۉز آنه تیلی ده سۉزلشالمه سه، آنه تیلی ده یازالمه سه، بیر- بیرینی توشنالمه سه قندهی قیلیب اۉزلیگینی انگله شی ممکن؟ کۉپ گینه یۉرتداشلریمیز، تیل شناس و ادبیات شناس عالم لریمیز نینگ فکر و ملاحظه لری گه کۉره، شو کۉنلر ده تیل و ادبیات ساحه سی ده آلیب باریله یاتگن مدنی ایشلریمیز قانیقرلی اېمس. کم چی لیک لر کۉپ. تاریخ گه مراجعت قیله دیگان بۉلسک، ترکی خلق لر قدیم زمان لردن بویان فن نینگ تورلی ساحه سی گه کیریشیب، کیشیلیک جمیعتی گه بیبها دردانه لر تقدیم ایتیب کیلگن اېنگ قدیمی تاریخ گه ایگه خلق دیر. اما تورلی تاریخی باسقیچ لر ده تورلی سبب لر گه کوره، ترکی خلق لر تیل لری جمله دن اۉزبیک تیلی نظر دن چیت ده قالدیریلدی، کمسیتیلدی و مینسیلمه دی. بو جریان لردن بیرینچی بۉلیب شو خلق نینگ اۉزی، اینیقسه، اونینگ ضیالیلری، بیلیم اهلی قلم کشلری ضرر کۉردی. تعبیر جایز بۉلسه ایتیش ممکن که، اۉزبېک تیلی خوددی اۉزبېک ضیالی سی کبی اۉزاق ییل لردن بویان جفا چیکیب کېلماقده. بوگۉن گه کېلیب تیل و الفبا مسله سی اۉزبېک لر نینگ حیاتی معماسی صفتی ده کونده لنگ بۉلیب توریبدی. بو مسله حل قیلینیشی ضرور بۉلگن معمالردن بیری اوله راق اۉزبیک قلم کش لری نینگ دقت اعتباری نی اۉزیگه جلب قیلیب کېلماقده.
عزیزالله ارال
|