|
شماره چهارم و پنجم سال اول ماه اسد و سنبله 1387 |
|
دوتار ده کیم "کمال" گه یېتر؟
غفار کمال
بوندن تقریباً اۉتیز ییل آلدین غفار کمال نامی بیلن تنیشیب ، جاذبه لی آوازینی اېشیتگن اېدیم. اوغانستان دولت رادیوسینینگ اۉزبیک بۉلیمی، کمال اجرا اېتگن "قربان اۉلم" و "وطن" وصفیده گی قۉشیقلرینی هر وقت ترقه تیب تورردی.استاد بیلن یقیندن اوچره شیش و صحبتله شیش مین اوچون اولکن آرزو اېدی. اصل آتی سیدعبدالغفور بۉلگن، آتهسی نینگ آتینی اعزازلب اۉزی گه "کمال" دیب تخلص قیلیب تنله گن حافظنی خلق دایم استاد غفار خان و غفار کمال دېب خطاب اېتراېدی. دېمک، اوشبو آرزو بیرنېچه ییل انتظارلیکدن سۉنگ، 1371 ییلی اوشهلدی. شبرغان شهریده غفار کمال بیلن اوچره شیب یقیندن تنیشیش مېنگه میسر بۉلدی. 1371 و 1373 ییللرده شبرغانده غفار کمال نینگ موسیقی دوره لریده بار- بار اشتراک اېتیب او حافظ دوران بیلن ملاقاتده بۉلگن من. اۉشه ییللرده رحمتلی استاد کمال(ملی جنبش و کېکسه تأریخ ) عنوانلی شعرلریمگه کوی بسته لب اجرا اېتگن اېدی. اوغانستانلیک اۉزبېک شاعرلری جمله دن استاد محمد امین متین اندخویی، اشرف عظیمی، غلام سخی وکیلزاده یورتداش، محمد اکرم مرور و باشقه لرنینگ شعرلرینی مقام آهنگلری گه سالیب اجرا ایتگنینی یخشی بیله من. رحمتلی حافظ غفار کمال، موسیقی مکتبیده اۉقیمهگن و موسیقی سرلرینی استادلردن علمی طرزده اۉرگه نیش امکانیگه هم اېگه بۉلمه گن. او بیرینچیدن اۉزبېک کلاسیک موسیقیسی و مقام آهنگلرینی مرحوم آته سی کمال خان دن اۉرگنگن. اۉزبېکستان و تاجیکستان رادیولری هم بو یۉلده اونگه اساسی یاردمچی بۉلگن. کمال اوشبو رادیولرنی اوزلوکسیز تینگلب، مرکزی آسیا ده گی مقام خوان استاد لردن کته بهره آلیب کمالگه یېتگن. استاد کمال یوزلب غزللرنی یا د دن بیلگنی اوچون کتاب و دفترگه احتیاج تاپمه گن. او هرزمان اۉز مخلصلری گه دلنشین مقاملرنی اجرا ایتیشی بیلن باشقه لردن اجره لیب تورگن. بوگون غفارکمال شیدالری قاله ویرسه، اوغانستان اۉزبېکلری اۉز وقتیده مرحوم استاد نینگ مقام خوانلیک ساحه سیده گی استعدادیدن تۉغری فایده له نیب اونینگ بوکونگی بۉش اۉرنینی تۉلدیره دېگن یخشی شاگردلرگه اېگه بۉلمه گنیدن افسوسله نیشلری طبیعی حال . کمال، موسیقی عالمیگه یاشلیگیدن کیریب کېلگن، او درحقیقت یریم عصردن آشه راق هنری فعالیتی دوامیده یوزلب قۉشیقلرنی اجرا اېتیب، اۉزیدن دردانه اثرلر میراث قالدیرگن. بای هنری میراثینینگ معلوم قسمی ویدیو واودیوده یازیب آلینیب، بعضی بیر رادیو تلویزیونلر آرشیفلری اینیقسه افغانستان ملی رادیو تلویزیونی و آیینه تلویزیونی آرشیفلریده سقله نیب کېلینماقده. شونینگدیگ غفار کمال نینگ عایله اعضالری، قرینداشلری و مخلصلری هم اونینگ بی بهااثرلرینی اۉز شخصی آرشیفلریده سقلب قالگن بۉلیشلری ممکن. لېکن حافظ تامانیدن اجرا اېتیلگن برچه قۉشیقلرایریم دلیل لرگه کۉره، تۉله لیگیچه یازیب قالدیرمهگن. البته بو- بیزنینگ مدنی حیاتیمیزده گی اساسی کمچیلیکلردن بیری سنه له دی. حقیقتده دردانه قۉشیقلریمیزو فلکلورخزینه میزنینگ موجود بایلیکلرینی کۉز قره چیغیدیک اسره ب قالیش اوچون مسوولیت یوزه سیدن خدمت قیله دېگن مدنی تشکیلاتلریمیز نینگ یوقلیگی بو ساحده گی جدی کمچیلیکلردن بیری دیر. هرحالده رحمتلی مقام خوان استادنینگ یازیب آلینگن قۉشیقلری نی یخشی بیرشکلده اسره ش، اوندن تۉغری فایده لهنیش و کېلهجک اولاد گه یېتیشتیریش رادیو تلویزیونلر ادارهلری شونینگدیک غفار کمال دوستلری و مخلصلری نینگ وظیفهسی و مسوولیتی حسابلنه دی. کمال دوتار دن تشقری تنبور چلیش مهارتی گه هم اېگه بۉلگن.او بیر مدت آته کسبی بوت دوزلیک بیلن شغللهنیب حلال محنت حسابیدن روزغار تېبره تگن. غفارکمال بوتون عمرینی موسیقی اینیقسه مقام خوانلیککه بغیشله دی. حیات نینگ اچیق مشقتلری اونی اۉز یۉلی – موسیقی عشقیدن واز کېچتیره آلمه دی. بیرزمانلر( طالبلر حکمرانلیگی دوریده ) استاد کمالنی پاکستان نینگ اَتَک (کمالپور) شهریده اوچره تگنیمده، او کیشی طالبلرنینگ شکنجه سیدن قۉرقیب پاکستاندن باش پنه تاپیشگه مجبور بۉلگنینی شوکبی بیرعمر چېرتیب یورگن دوتارینی هم شبرغانده طالبلرقۉرقینچیدن اۉتگه یاندیرگنینی کۉیینیب ایتگن اېدی. حیاتده اونی کۉیینتیرگن باشقه علتلر هم بۉلگن . کمال تیریکلیگیده هنر و فرهنگ قدریگه یېتمه گن انسانلراینیقسه اۉزبېکلرنینگ ملی مدنیتی رواجیگه ایریم یۉللر آرقهلی حصه قۉشیش امکانیگه اېگه بۉلگن، بیراق هنر و فرهنگ اهلیگه بها بېرمه گن وطنداشلریدن کایینیب: «هندو مرو دین کېلسم اېردیم تاپردیم اعتبار شول اېرور عیبیم مقیمی مردم فرغانه من»، دېب زمزمه اېتیب یورردی. او حیاتی وفعالیتی دوامیده نه فقط اۉزینی مقامخوانلیک نینگ کېرهکلی مقاملری نی اېگللشگه، بلکه استعداد اېگه سی بۉلگن شاگردلریگه هم دوتار چلیش، مقام اصوللری و اجرا طرزینی اۉرگه تیش گه اینتیلگن. غفار کمال، بی وقت عالمدن اۉتگن رحمتلی سید جعفر قویاش گه استاد بۉلگنینی هردایم ایتیب کېلردی. کلاسیک موسیقی اجرا چیلریدن استا مله، عبدالرشید غیرت استاد کمال گه اېرگه شیب، اوندن کته بهره آلگنلر. شونینگدیک غفار کمال یگانه اۉغلی سیدکبیر خان قۉلیگه کیچیک لیگیدن دوتار توتکیزیب، آته سی نینگ بی بها میراثیگه حقیقی معناده اېگه بۉلیشینی چین دلدن آرزو قیلگن. بی وقت عالمدن اۉتگن غفار کمال یاشلریمیزگه موسیقی سرلرینی پخته اۉرگه تیب، یاش کماللرنی یېتیشتیریش قابلیتیگه هم اېگه بۉلگن. افسوس که کمال بیزبیلن ابدی وداعلشدی واۉزی نینگ بار نایاب کمالینی اۉزی بیلن آلیب کېتدی.اېندی اونینگ اوزاق ییللر چېرتگن دوتار نوالری و تورلی مقاملرده اجرا اېتگن عجایب آهنگلری قولاقلرده همان ینگره ب توره دی. لیکن او باشقه قه یتمه دی وکلاسیک موسیقی شیدالری دوره لریده اونینگ اۉرنی هر دایم بۉش بۉلیب قاله دی.
محمد عالم کوهکن |
