تصوری از بازی بزکشی

قرار معلوماتی که از آرشیف ملی افغانستان بدست داریم، اله مان  پهلوان قوی و چابکی بودند که شبانه به دشمن حمله میکردند و افراد دشمن را از میدان با خود می آوردند ( اله مان ) کلمه ترکی بوده به معنای تیز چنگال، چست و چابک میباشد.

بعد ها این مهارت جنگی با استفاده از بزهای کوهی برای نمایش استفاده شد. این از آنجاست که معمولاً در گذشته پهلوانان بزهای کوهی را شکار میکردند. علت نامگذاری آن نیز به آن استوار است. در واقع این بازی بخاطر گرم ساختن و یا بمنظور مشق و تمرین این مهارت بشکل مسابقه های دسته جمعی درآمد.

خصوصیت بازی این است که سوارکار  باید در گرفتن جسد حیوان، برداشتن آن از زمین و بردن آن و رسانیدن بجای معین مهارت بخرج دهد. سوارکار  برای پیدا کردن مهارت، مشق و تمرین های دشواری را پشت سر میگذراند. دلاوری، نیرومندی، چابکی و پهلوان بودن لازمه سوارکار است. کسانیکه در این بازی سهم میگیرند معمولاً پهلوان میباشند که ایشان را چاپنداز میگویند. چاپندازان در این ورزش به دو گروپ جدا میشوند و مسابقه با اشاره حکم آغاز میگردد. چاپندازان باید بز را به دایره "حلال" برسانند. دایره حلال نقطه و یا محلی است که بشکل دایره خط اندازی گردیده است. هر سوارکار باید جسد بز یا حیوان مورد نظر را که معمولاً گوساله میباشد به آنجا برساند. علاوه بر دایره حلال یک بیرق در یک نقطه میدان نصب میگردد که چاپنداز با عبور دادن گوساله از بیرق و رسانیدن آن به دایره حلال برنده میشود. مسابقه بزکشی معمولاً دو الی سه ساعت را دربر میگیرد. در پایان مسابقه جارچی (جهرچی) نتیجه مسابقه و برندگان را اعلان مینماید که آنرا آخر اوغلاق گویند.

برای ورزش بزکشی اسپان ورزیده، پرورش شده و اصیل لازم است. این شیوه همان طوریکه در گذشته ها معمول بوده تا اکنون با پیشرفتها و تجارب بیشتر ادامه یافته است. تربیه اسپ در مناطق شمال کشور ما بیشتر قابل توجه است. دیروز و امروز اسپان نیرومند و اصیل آن سر زبانهاست. این مناطق از تربیه بهتر بهره مند هستند و نسل اسپان اصیل و کار آمد را در کشور عرضه میدارند.

این ورزش همه ساله بشکل مسابقات گروپی در ایام زمستان اکثراً در روزهای جمعه، جشن ها، عیدها و مراسم عروسی و ختنه و خوشی برگذار میگردد. با تأسیس ریاست المپیک در کابل این ورزش به عنوان یک ورزش ملی و اجتماعی مورد توجه قرار گرفت که همه ساله مسابقات آن در کابل و در مراسم رسمی و جشن ها در ستدیوم غازی و چمن حضوری و بگرامی دایر میگردد. تشکیلات معینی برای این ورزش در کابل و ولایات بوجود آمده است. باید یادآور شد که برگذاری مسابقات بزکشی در ولایات به مصرف یکی از بزرگان و ثروتمندان "بای ها" صورت میگیرد. این مصارف شامل جوایز نقدی و جنسی مانند چپن، البسه، قالینچه، اسپ، سکه طلا، تفنگ، شتر و غیره میباشد که به چاپندازان برنده مسابقه توزیع میگردد.  

 نویسنده : استاد عبدالرحیم معصومی