Menu Content/Inhalt
باش صفحه arrow بوتون خبرلر arrow امير الكلام امير نظام الدين عليشير نوايي نينگ اثر لري
امير الكلام امير نظام الدين عليشير نوايي نينگ اثر لري نسخه PDF چاپ ارسال به دوست

 

 امير عليشير نوايي سياست اربابي، شعريت سلطاني تركي چغتايي (اوزبيكي) كلاسيك ادبياتي نيگ اساس قويوچيسي و شرق رونسانسي نينگ يوللاوچي و ايلغاري صفتيده اوز ثمره ليك حيات دوريده (30) دن آرتيق راق قيمت ليك اثر لر يره تيب، يادگار قويگن. بو اثر لر بيزلرگه فرهنگي ميراث حساب لنيب افتخار ليگ ادبياتي ميز گه خاص اورين نينگ ايگل لب توره دي. قوييده نوايي نينگ اينگ مهم اثر لريدن قسقه صورت ده ايسلب اوته ميز

 1ـ ديوان خزاين المعاني:

بو اثر (22500) بيت دن تشكيل بولگن نوايي بو ديوان ده (16) تور ادبي شعر لريني اورين بيرگن. بو اثر ده(2600) غزل،(4)مستـــزاد، (10)مخمس، (5)مسدس،(1)مثمن، (4)ترجيع بند، (1)تركيب بند،(1) مثنوي، (1) قصيده، (1) ساقي نامه، (210) قطعه، (123) رباعي،(152) معما، (113)تويوق، (10)چيستان و (86)فرد كيريتيلگن.

 2ـ ديوان فاني:

دري تيلي نوايي نينگ ايكينچي آنه تيلي بوليب، بوتيل ده تورلي اثر لر و شعر لر يازگن ديوان فاني دري ده بوليب (6197) بيت دن عبارت بولگن اونگه (554) غزل، (6)قصيده (1)مسدس، (1)مرثيه تركيب بند، (72)قطعه، (73)رباعي، (16)تاريخ ماده سي، (373)معما، (9)لغز، كيريتيلگن.

 3ـ بدايع البدايه:

بو اثر (842)قطعه دن عبارت بوليب اونگه(585)غزل،(3)مســــــتزاد، (4)مخمس، (2)مسدس، (3)ترجيع بند، (49)قطعـــه، (78)رباعـــي، (10)چيستــــان، (52)معــــما، (10)تويوق، (46) فرد كيريتيلگن.

 4ـ محبوب القلوب

نوايي بو اثر نينگ (905) هـ . ق ده تمام ايتيب اونگه حيات دوريده قولگه كيلتيريلگن تجربه لريني، سياسي، اجتماعي، اخلاقي و تربيتي تصورات و باور لريني عكس ايت تيرگن نوايي بو اثر نينگ مقدمه سيده ايته دي.

گهي تاپتيم فلك دن نا توان ليغ

گهي كورديم زمان دن كامران ليغ

بسي ايسغ ساووغ كورديم زماندا

بسي اچيغ چوچوك تاپتيم جهاندا

 5 ـ خمسه

بو اثر بيش منظوم داستان دن عبارت بولگن ـ قويده هر بيريني قسقه چه تانيتيب اوته ميز.

الف : حيرت الابرار:

بو اثر (3988) بيت دن عبارت بوليب (64) بوليم ني احتوا ايته دي (21)بوليمي سوز باشي (20)بوليمي مقاله لر (20)بوليمي حكايه لر (3) بوليمي ني اداقلش تشكيل ايته دي.

ب : فرهاد و شيرين

نوايي بو داستان ده عشق و صداقت، وطن دوستليك، قهرمان ليك، ايش و محنت توغري سيده اويلش و باوري نينگ فرهاد نينگ وجوديگه مجسم ايته دي.

يازيب جان مصحفيدين ايكي حكايت

ديبان فرهاد  شيرين دين حـــكايت

ج: ليلي و مجنون

بو داستان (38) بوليم دن تشكيل بوليب هر بوليمي عليهده عنوان لر و مسجع نثر بيلن باشلنه دي. نوايي بو داستان نينگ (17)انچي بوليمي ده قيس نينگ ليلي دن جدا ليگي و اونينگ كوزيدن ياش جاري بولگه ني و اونينگ رواني حالتيني تصوير لب مناسب تشبيه و استعاره نينگ ماهر ليك بيلن ايشله تيب بو جمله لر نينگ سر لوحه سيده قرار بيره دي.

« مجنون نينگ فراق چاهيدا تنور ايچينداگي اوت ديگ تابي و هجر بنديده توزاققه توشگن قوشديك اضطرابي و حكيم فسونيدين جنوني نينگ طغياني و طبيب پرهيزي دين ايسيتماسي نينگ غلياني و اوز زهر كام ليغيغه تويگان تلخ تلخ شورابه سي و بو شورابه دن كاميده اچيغ اچيغ خونابه سي و كونگلي اوتيدين تيمور بندي سوبولغاني و سو ديك صحرا عزمي قيليب اشكي سويدين ايولار تولغاني»

 د. سبعه سيار:

بو داستان خمسه نينگ توردينچي داستاني حساب لنيب اونينگ تورت آي مدتي ده هارمس دن ايش آليب باريب تمام ايته دي و بو اثر نينگ مونده ي نام له يدي

بولدي چون بو رقم ايش تيار

قويديم آتيني ســــبعه سيار

بو داستان بهرام و دلارام حكايتي اساسيده اورته گه كيلگن و ييتي حكايتدن عبارت. نوايي نيينگ بو داستاني اوزبيك تيلي نينگ كتبي و شفاهي ادبياتي نينگ رواج له نيشي و بايليگيني سقله نيشي گه ثمره ليك تأثير قويگن – قوييده بو داستان دن بير پرچه:

شاه تيلار بولسا شاه ليك قيلماق

سپاهيدين كيراك ماس ايريلماق

شه ني ديرلار سپاه بيرلن شاه

شاه ايماس دور يوق ايرسه انداسپاه

شاه غه خيل اولسه فتح آنينگ ايشي دور

بير كيشي رستم اولسه بير كيشي دور

 هـ سد سكندري:

خمسه نينگ كتته داستان لريدن بيري بوليب (7215) بيت و 89 بوليمدن عبارت. بو داستان نينگ 24نچي بوليميده ايچكي قرشي ليك و دشمن ليك لر رنج و الم لر عاقبتي ني مونده ي تصوير ايته دي.

بو گويا جهان ايچرا طوفان ايرور

كه اندين جهان اهلي ويران ايرور

ني طوفان بلا بحري چيق ماغي

جهان اهلي بو آستيغه قالماغي

عداوت قه بغلاب كمر ايكي شاه

جهان اهلي ني ايله ب ايكي سپاه

اتا بير طرف گر ايرور فِي المثل

ينا جانيب آلغاي اوغولغه محل

ايكي سيگا كين اوتي سالغاي غضب

اول اوت قان ايچار گا قيليب تشنه لب

اتا جان بيريب اوغليني اولتير گالي

اوغول هم انگا تيغ كين سورگالي

قرينداش تاپسا قرينداشي ني

دمادم تيليب كيسگالي باشي ني

توتيب آشنا لارغه بيگانه ليق

كيتيب هم نشين لارغه هم خانه ليق

 6- لسان الصير:

بو اثر اوزبيك ادبياتي ني فلسفي مثنوي لريدن بوليب يازوچي اوز فلسفي باور لريني مجازي قوش لر سيما لريده بيان ايتيب محاكمته اللغتين اثريده بو توغريده ايته دي «چون لسان الطير الحاني بيله ترنم توزوب مين قوش تيلي اشاره تي بيله حقيقت اسرارين مجاز صورتي گا كور گوزيب مين».

نوايي دنيا قره ش اساسيده جهان نينگ آفرينش و يره تيشي نينگ اولوغ ذات كبريايي نينگ قدرتيگه بيليب عالم ظهوري مقصيدي ني انسان يره تيشي ديب بو اثر نينگ باشله نغيچي ده بونده ي ايته دي.

آفرينشدين قيليب انسان غرض

آني ايلاب خلق ايچيندا بي عوض

كونگلين آنينگ مخزن عرفان قليب

اول طلسم ايچرا اوزين پنهان قيليب

راز مخفي گنج اوليب بو طرفه جسم

صنعدين اول گنج حفظيغه طلسم.

 ۷- مجالس النفايس

نوايي مجالس النفايس تذكره سي نينگ 891هـ ق ييل ده تدوين ايته دي بو اثر 8 باب يا مجلس دن عبارت بوليب اونده 459 سوز يوروتوچي نينگ شرح حاليني بيان ايتگن. بيرينچي مجلس ده 46 سوز يوروتوچي ايكينچي مجلس ده 91 سوز يوروتوچي اوچونچي مجلس ده 175 سوز يورتوچي، تورتينچي مجلسده 72 سوز يوروتوچي، بيشينچي مجلس ده 21 سوز يوروتوچي، آلتينچي مجلس ده 21 سوز يوروتوچي، يتينچي مجلسه 22 سوز يوروتوچي و سيكيزينچي مجلس ده سلطان حسين ميرزا بايقرا نينگ شرح حاليني ذكر ايتگن.

8- ميزان الاوزان:

بو اثر اينگ مهم اوتميش ادبيات شناس ليك يادگار ليك لردن بوليب قنده ي سوز يوريتيش، شعر قوريليش تورلي كلاسيك شعر لر عروض وزني اوچون اورته گه كيلگن.

  يازوچي: ع. دستيار

 
< بعد