|
ظهيرالدين محمد بابرنينگ حياتي و ادبي علمي ميراثي |
|
|
|
ظهيرالدين محمدبابر 1483 – م (888 هجري) ييل ده فرغانه ولايتي نينگ حاکمي تيموري زاده عمرشيخ ميرزاعايله سيده اخسي شهريده دنياگه کيلدي ، عمرشيخ ماوراالنهرحاکمي ابوسعيد ميرزا نينگ اوغلي بوليب ، 1455 (899 هجري) ييل ده اخسي شهريده فاجعه لي طرزده وفات ايتدي .
«بابرنامه » ده يازيليشي چه اونده «ملک گيرليک دغدغه سي» کوچلي ليگي طفيلي «خيلي ياراش لراوروش قه و دوستلوق لردشمن ليق قه مبدل بولورايدي » شونينگ بيلن بيرقطارده اونينگ «روان سوادي بارايدي . خمستين ومثنوي کتاب لرني اوقوب ايدي . اکثراً شاهنامه اوقورايدي طبع نظمي بارايدي ، ولي شعرگه پرواقيلماس ايدي . » (64 – بيت ) آنه سي ايسه قتليق نگارخانيم بوليب ، اومغل خانلريدن يونس خان نينگ قيزي ايدي . بابرآنه سي توغري سيده به تفصيل معلومات بيرمه يدي . اوبابرنينگ کابل ده ليگي وقتيده ، يعني 1505م(911 هجري) ييلده دنيادن اوتدي . بابرعمرشيخ نينگ سيککيزفرزندي (اوچ اوغيل و بيش قيز) ايچيده کتته سي ايدي . انه شو عايله ده بابراوشه دور ده گي تيموري زاده لر رسم وقاعده سيگه موافق طرزده تربيه لنه دي . بابر1488م (893 هجري) ييلي ، يعني بيش يشرليگيده عايله اعضالري بيلن بيرگه سمرقندگه کيله دي . بودور ده سمرقندحاکمي عمکي سي سلطان احمد بوليب ، شوييلي اوتيرمزخانزاده لريدن بولميش خانزاده بيگم گه اويله نه دي . «هنوز- ديب يازه دي بابر- يوزياپوغي بارايدي» ترکانه رسم بيلن منگابويوردي لارمين يوزيني آچديم . (76 – بيت) شوني سي کرکترلي«بابرنامه» مؤلفي اوشه دورنينگ عرف- عادت لريدن بولميش اوغيل وقيزباله ني ياش ليگي ده اويشتيريب قويشي ني ايسله تيب يازه دي که ، سلطان احمدنينگ قيزي عايشه ، سلطان بيگم ني (بيش ياشيده سمرقند گه کيلگنده منگا قولوب ايردي لار) (76 – بيت ) آيريم اشاره لردن شونده ي خلاصه لرگه کيلش ممکن که ، بابراول اخسي ده تعليم آليب ، کيين چه ليک اندي جان ده بولگن . «عمرشيخ ميرزاغه بوواقعه دست بيرگانده مين اندي جانده چهارباغ ده ايديم » (72 – بيت) بابرانه شومحيط ده تربيه کوره دي . آته سي اولگاچ ، 1494م (899 هجري) ييل نينگ جون آييده فرغانه ولايتي نينگ تختي گه اولتيره دي . امافيودال حکمدارلرنينگ اوزباشيمچه ليک خروج لري اوج گه مينه دي . چنانچه اسفره حاکمي ابراهيم سادو بابرگه اطاعت قيليش دن باش تارتيب ، سمرقند حاکمي باي سنغر ميرزا تصرفي گه اوته دي . بابرنينگ اوکه سي جهانگيرميرزاني تخت گه اوتقازيش نيتي ده حسن يعقوب باشليق بيک لراونگه قرشي سؤ قصد اويوشتيره ديلر. بوفاش قيلينگاچ ، بابراحتياط کارليک چاره – تدبيرلريني ايزلي باشليدي ، «حتي اوشبو ييل شبهه ليک طعام دين پرهيزقيله باشله ديم – ديب يازه دي . اوپيچاق و قاشق ودسترخوان گه چه احتياط قيلورايرديم» (81 – بيت ) . بابرکتته وناتينچ ولايت ني باشقريش ده انچه اورينه دي ، انديجان اطرافيده گي شهرلرگه يوريش لرتشکيل قيلدي . خراسان – (حاضرگي افغانستان) وهندمملکتي ني تصرف قيليب آلدي وکتته امپراتورليک قوردي . ظهيرالدين محمد بابر اوزبيک خلقي نينگ اولوغ سياستمدار پادشاه سي و استعدادلي شاعري دير. بوپرچه لراونينگ اثرلريدن دير: تيارلاوچي مهرجان «مهري بهزاد» |